Μια σημαντική ομιλία του ανασκαφέα του Ακρωτηρίου, καθηγητή Χρ. Ντούμα
Της Γιωτας Συκκα
Η έντονη σεισμική δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή του Αιγαίου επηρέασε τη συμπεριφορά των ανθρώπων σε πρακτικό και σε ιδεολογικό επίπεδο. Οι εμπειρίες αυτές έκαναν τους ανθρώπους να ανακαλύπτουν τρόπους για την αντισεισμική προστασία, προκειμένου να γίνει πιο ασφαλής η ζωή τους, ενώ οι ερμηνείες στα φαινόμενα και τις αντιδράσεις του Εγκέλαδου ήταν ποικίλες. Ενα δείγμα αυτού του πλούτου εμπειριών και ερμηνειών έδωσε χθες βράδυ ο ανασκαφέας του Ακρωτηρίου Θήρας, καθηγητής Χρήστος Ντούμας στη διάλεξη στην Αρχαιολογική Εταιρεία με θέμα το ηφαίστειο της Θήρας και τη συμβολή του στον πολιτισμό του Αιγαίου. Οι μύθοι που το αφορούν είναι πολλοί. Και οι αλήθειες άλλες τόσες. Η Σαντορίνη άλλωστε τροφοδότησε τη ζωή, τη βιομηχανία, την παράδοση, τον τουρισμό και την τέχνη γενικότερα όσο λίγα νησιά. «Την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας το 197 π. Χ., με ενάργεια περιγράφει ο Στράβων λέγοντας ότι το νησί που γεννήθηκε κατά τη διάρκειά της, αναδύθηκε σταδιακά σαν το σηκώναν με μοχλό». Οπως εξήγησε ο κ. Ντούμας χθες βράδυ στο προσηλωμένο ακροατήριο, αυτό που αποσκοπούσε ο γεωγράφος ήταν να απαλλάξει από δεισιδαιμονίες και προλήψεις τα φυσικά φαινόμενα και να ενισχύσει το κύρος της γεωγραφίας ως επιστήμης.
Ο θεμελιωτής της ελληνικής αρχαιολογίας, ο Xρήστος Τσούντας, αποδίδει τη γέννηση του μύθου της Xίμαιρας, σε έκρηξη του θηραϊκού ηφαιστείου. Στο θαλάσσιο τέρας με το κατσικίσιο σώμα και τα τρία κεφάλια και όπως πολλοί γνωρίζουν, οι εκρήξεις και οι σεισμοί του ηφαιστείου συχνά αποδιδόταν στην... οργή του Θεού.
Βέβαια η δραστηριότητα του ηφαιστείου συνέβαλε στη λύση πολλών πρακτικών προβλημάτων. Δεν είναι μόνο ότι διαμόρφωσαν το γεωλογικό περιβάλλον πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η ζωή, αλλά χάρις σε αυτά οι άνθρωποι συχνά προόδευσαν. Πολλά νησιά μεταξύ των οποίων η Λήμνος, η Λέσβος, η Kως, η Αίγινα, η Σίφνος προσδιόρισαν την πορεία του πολιτισμού στην περιοχή, όμως η συμβολή της Μήλου και της Θήρας «υπήρξε και πιο μεγάλης διάρκειας και πιο αποφασιστική στα πολιτισμικά δρώμενα του Αιγαίου».
Προσφορά της Θήρας
Τα ευρήματα του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη καθρεφτίζουν τις συνήθειες και τη συμπεριφορά των ανθρώπων της εποχής στις δύσκολες ώρες. Παλιά, την απουσία ανθρώπινων σκελετών στα ερείπια οι επιστήμονες την απέδιδαν σε πιθανές μικροδονήσεις οι οποίες στην ουσία προειδοποιούσαν τους κατοίκους της για το τι έμελλε να γίνει. Οι έρευνες έδειξαν ότι όχι μόνο ήταν προετοιμασμένοι, αλλά και οργανωμένοι. Υστερα από τους σεισμούς για παράδειγμα, ακολουθούσαν εργασίες απελευθέρωσης των δρόμων από μπάζα, ερείπια κ. λπ. Ακόμη και διάσωσης αγαθών.
Γι’ αυτό βρέθηκαν έπιπλα, σκεύη και τρόφιμα πρόχειρα τοποθετημένα επάνω σε μπάζα, είπε ο κ. Ντούμας, με την προφανή πρόθεση να μεταφερθούν σε προσωρινό καταυλισμό. «Φαίνεται ότι τους πρόλαβε η έκρηξη και αυτά σήμερα τα βρίσκουμε θαμμένα κάτω από την ελαφρόπετρα».
Ολα αυτά δείχνουν ότι οι κάτοικοι της Θήρας ήταν εξοικειωμένοι με τις συνέπειες των Ρίχτερ. Καταπιάνονταν με την ανοικοδόμηση, γεγονός που απαιτεί τάξη και καλό συντονισμό. Επίσης, δεν ήταν μοιρολάτρες. Ξανάχτιζαν τα σπίτια τους και προσπαθούσαν να βρουν τρόπους ώστε να βελτιώσουν την αντοχή των οικοδομών τους. Ετσι εξηγείται η στρώση από χαλαρά θραύσματα πορώδους λάβας διατομής 4-6 εκατοστών που ήρθε στο φως. Οι σημερινοί κάτοικοι του Ακρωτηρίου τα λένε «αδράλια». Βρέθηκαν στην Ξεστή 3 ενώ στον λόφο Μαύρο Ραχίδι υπάρχουν άφθονα. Ηταν ένας από τους κανόνες αντισεισμικής συμπεριφοράς, όπως και τα ξύλινα πλέγματα στους τοίχους των πολυώροφων κτιρίων.
Γλαφυρός και αναλυτικός στις διαλέξεις του όπως πάντα, ο ανασκαφέας του Ακρωτηρίου εξήγησε ότι τα ηφαιστειογενή πετρώματα χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα για την κατασκευή εργαλείων κι όχι μόνο. Ενα νέο συνέδριο θα δώσει το πλήθος των πληροφοριών που αντλήθηκαν τα τελευταία χρόνια. Οπως τα κοιτάσματα τάλκη ανάμεσα στους φυλλίτες της καλντέρας, στη θέση Πλάξα κάτω από το Μεγαλοχώρι.
No comments:
Post a Comment